Εκλεκτικές Συγγένειες (Απόσπασμα άρθρου του Γιώργου Μπαλάνου)

"Μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι η λογική της έλξης μεταξύ «ευνοϊκών» μορφοδιατάξεων βρίσκεται στη ρίζα αυτού που αποκαλούμε εκλεκτική συγγένεια:

Ως εκλεκτικότητα ορίζεται η ικανότητα του εκλέγειν σωστά, του εκλέγειν «το καλύτερο» - ειδικότερα δε, στη Χημεία, η ιδιότητα ορισμένων χημικών ουσιών να καθηλώνονται σε κάποιο κυτταρικό στοιχείο και να έλκονται φυσικο-χημικά από αυτό.

Στη Χημεία γίνεται λόγος για «χημική συγγένεια», ή πάλι, κατ’ άλλους, για «χημική επιλεκτική τάση»^[4].

Ο όρος είναι αλχημικής προέλευσης, και είναι σε χρήση ήδη από τον 17^ο αιώνα, περιγράφοντας την τάση δύο σωμάτων να ενώνονται μεταξύ τους.

Φαίνεται δε ότι ο όρος «χημική επιλεκτική τάση» είναι μάλιστα ευρύτερος και καταλληλότερος της «χημικής συγγένειας», εφόσον περιγράφει την ιδιότητα ενός σώματος να αντιδρά ταχύτερα, ή πληρέστερα, με ένα συγκεκριμένο σώμα και όχι με κάποιο άλλο, δηλαδή εκφράζει μια ΠΡΟΤΙΜΗΣΗ, ΜΙΑ ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΗ ΤΑΣΗ, ακόμα και απέναντι σε ένα σώμα με ΑΝΤΙΘΕΤΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ^[5].

Το φαινόμενο αυτό της εκλεκτικής, επιλεκτικής προσέλκυσης και ένωσης ορισμένων χημικών ουσιών, ενέπνευσε τον Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε, στο έργο του «Εκλεκτικές Συγγένειες»:

Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα, στα πλαίσια του οποίου ο όρος αποκτά πλέον μια –μεγαλειώδη– μεταφορική σημασία:

Θέμα του είναι η μελέτη της αυθόρμητης και άλογης ερωτικής έλξης δύο ανθρώπων, που διαλύει μια προηγούμενη ένωση, κοινωνικά αποδεκτή. Έτσι ο Γκαίτε έρχεται να διαπιστώσει μιαν αναλογία ανάμεσα σ’ έναν φυσικό νόμο και σ’ ένα φαινόμενο της ανθρώπινης συναισθηματικής ζωής:

«...Τις ουσίες που, όταν συναντιούνται, αγκιστρώνονται η μια στην άλλη κι αλληλοεπηρεάζονται, τις λέμε συγγενικές. Ένα εντυπωσιακό παράδειγμα αυτής της συγγένειας είναι τα αλκάλια και τα οξέα, που, αν και αντίθετα, ή ίσως ακριβώς γι’ αυτό το λόγο, αναζητούν αποφασιστικά το ένα τ’ άλλο, αρπάζουν το ένα τ’ άλλο, τροποποιούνται αμοιβαία και σχηματίζουν ένα καινούριο σώμα... Αν βυθίσουμε ένα κομμάτι ασβεστολίθου σ’ αραιωμένο θειικό οξύ, το τελευταίο θα ‘γραπώσει’ τον ασβέστη και θα σχηματίσει μαζί του γύψο, ενώ το ασθενές, αεριώδες οξύ θα διαφύγει. Εδώ έχουμε μια διάσπαση και μια νέα σύνθεση και σ’ αυτή την περίπτωση είναι δικαιολογημένο να χρησιμοποιήσουμε ακόμα και την έκφραση ‘εκλεκτική συγγένεια’, γιατί πραγματικά έχει κανείς την εντύπωση ότι οι ουσίες προτιμούν, διαλέγουν μια ορισμένη σχέση κι όχι μια άλλη... (Όταν αποκαλώ) αυτές τις παράξενες ουσίες συγγενικές, δεν τις φαντάζομαι να συγγενεύουν εξ αίματος, αλλά πιο πολύ πνευματικά και ψυχικά. Μ’ αυτόν ακριβώς τον τρόπο μπορούν να δημιουργηθούν στ’ αλήθεια σημαντικές φιλίες ανάμεσα στους ανθρώπους. Γιατί οι αντίθετες ιδιότητες επιτρέπουν μια εσώτερη ένωση...»^[6].

...Μ’ αυτή του τη διαπίστωση, ο Γκαίτε ανάβει ένα τεράστιο σπίρτο μέσα στο κεφάλι μας...

Έρχεται να μας δώσει ένα Κλειδί...

...Για να ξεκλειδώσουμε, τις συχνά ανεξιχνίαστες και μυστηριώδεις, έλξεις ή απώσεις που νιώθουμε στην κοινωνική μας πορεία, και που συχνά μοιάζουν τόσο ρηξικέλευθες, τόσο ανεξήγητες, σαν Θείες Καταδίκες...

Αντίστοιχο είναι το Κλειδί που μας προσφέρει ο Carlos Fuentes, στο μυθιστόρημά του «Μακρινές Συγγένειες» - μόνο που εδώ ο καμβάς φλερτάρει το σουρεαλισμό, και σμίγει τις μορφοδιατάξεις Πολιτισμών, Ιδεών, μακρινών ανθρώπων... Το μήνυμα, όμως, παραμένει το ίδιο... "

Για να διαβάσετε ολόκληρο το κείμενο πατήστε εδώ